Biến Động Nguồn Cung Phân Bón: Thách Thức Cho Ngành Nông Nghiệp

Thứ Năm, 29/01/2026

Phân Bón Hiệp Phát

Thị trường phân bón toàn cầu trước áp lực nguồn cung

Thị trường phân bón quốc tế đang trải qua những biến động mạnh khi nguồn cung liên tục bị siết chặt, kéo theo chi phí sản xuất nông nghiệp gia tăng trên phạm vi toàn cầu. Trong bối cảnh nhiều loại hàng hóa khác có xu hướng giảm giá, phân bón lại đi ngược xu hướng khi ghi nhận mức tăng mạnh do các rào cản xuất khẩu và sự tập trung nguồn cung vào một số quốc gia chủ chốt.

Những diễn biến này không chỉ làm tăng chi phí đầu vào mà còn đặt ra thách thức lớn đối với năng suất nông nghiệp và an ninh lương thực toàn cầu trong trung và dài hạn.

Giá phân bón tăng cao kỷ lục

Theo các số liệu thống kê quốc tế, giá diammonium phosphate (DAP) – loại phân bón thiết yếu cung cấp đạm và lân – đã đạt mức cao nhất trong vòng ba năm qua. Cụ thể, vào tháng 8/2025, giá DAP chạm mốc 795 USD/tấn; sang tháng 9/2025, dù điều chỉnh nhẹ xuống khoảng 780 USD/tấn, nhưng so với đầu năm 2025, mức giá này vẫn tăng tới 34%.

Hình ảnh: Nguồn World Bank

Những biến động từ các nguồn cung lớn

Diễn biến thị trường càng trở nên phức tạp khi các nhà cung cấp hàng đầu áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu. Tháng 10/2025 vừa qua, Trung Quốc đã ngừng xuất khẩu ure – loại phân đạm chứa nitơ – cùng với DAP. Trước đó, khi lượng xuất khẩu phân bón nitơ của nước này giảm hơn 90% trong năm 2024, thị trường từng kỳ vọng nguồn cung sẽ sớm phục hồi. Tuy nhiên, việc tái áp dụng các biện pháp kiểm soát đã gây chấn động mạnh, tương tự những gì từng xảy ra với thị trường đất hiếm.

Sự sụt giảm nguồn cung xuất khẩu phản ánh những ưu tiên mới trong chiến lược sử dụng tài nguyên của các quốc gia sản xuất:

Ưu tiên sản xuất nông nghiệp nội địa: Nhiều nước giữ lại nguồn phân bón để mở rộng diện tích canh tác và gia tăng sản lượng, nhằm đảm bảo an ninh lương thực.

Phục vụ các ngành công nghiệp mới: Một lượng lớn phốt phát đang được điều hướng sang sản xuất pin lithium iron phosphate (LFP) – loại pin chủ đạo trong ngành công nghiệp xe điện hiện nay.

Sự tập trung nguồn cung và rủi ro đối với năng suất

Nguồn cung phân bón toàn cầu hiện phụ thuộc lớn vào một số ít quốc gia, khiến thị trường trở nên đặc biệt nhạy cảm. Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Trung Quốc chiếm khoảng 46% sản lượng phốt phát đá toàn cầu; nếu tính chung Trung Quốc, Morocco, Mỹ và Nga, bốn quốc gia này nắm giữ hơn 70% tổng nguồn cung thế giới.

Đối với kali, Nga và Belarus cung cấp hơn một phần ba sản lượng toàn cầu; nếu tính thêm Trung Quốc, ba quốc gia này kiểm soát gần một nửa nguồn cung kali thế giới.

Giá phân bón tăng cao và tình trạng khan hiếm đang tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất nông nghiệp. Tại Mỹ, phân bón chiếm tới 35% chi phí sản xuất lúa mì và ngô. Ở nhiều quốc gia đang phát triển, tỷ lệ này còn cao hơn, buộc nông dân phải cắt giảm lượng phân bón sử dụng để tiết kiệm chi phí.

Tuy nhiên, việc cắt giảm phân bón có thể kéo theo những hệ quả nghiêm trọng. Theo Hiệp hội Phân bón Quốc tế (IFA), chỉ cần giảm 5% lượng phân bón nitơ, sản lượng lúa mì có thể giảm 3,1% và lúa gạo giảm 1,5%.

Ngân hàng Thế giới cũng cảnh báo rằng các biến động giá phân bón hiện nay sẽ phản ánh vào giá lương thực quốc tế với độ trễ từ 12–16 tháng, đồng nghĩa áp lực về chi phí lương thực có thể kéo dài.

Nguồn: CAFE.VN